maandag 14 november 2011

Verslag van de avond rond Fethullah Gülen

In het huidige politieke klimaat in Europa komen islamitisch geïnspireerde bewegingen snel onder vuur te liggen. Om meer klaarheid te scheppen in de mist rond de beweging van Fethullah Gülen nodigden MANA vzw en De Buren enkele kenners uit voor een debat in de Brusselse Beursschouwburg op 4 oktober. 

Het ideeëngoed van Fethullah Gülen (°1941), een Turkse intellectueel en imam die in Amerika verblijft, leidde wereldwijd tot één van de snelst groeiende moslimbewegingen. De Gülenbeweging oogst niet enkel in België, maar in alle 160 landen waar ze actief is, veel bewondering voor haar succes. Tegelijkertijd gaan er ook stemmen op die de snelle groei van de beweging, haar enorme financiële middelen en haar onduidelijke bedoelingen wantrouwen. Moderator Thijl Sunier (VU Amsterdam) ging hierover in gesprek met Johan Leman (KUL), Gürkan Celik (Dialoog Academie), Mehmet Sahin (VU Amsterdam) en Bahattin Koçak (Intercultureel Dialoog Platform).  


Actief soefisme

De tribune van de Beursschouwburg was bijna tot op de laatste stoel gevuld en in het aandachtige publiek zaten veel volgelingen van Gülen. Omdat niet iedereen vertrouwd is met de geschiedenis en de principes van de Gülenbeweging, leidde moderator Thijl Sunier de avond in met een kort overzicht: “De Gülenbeweging is geworteld in de soefi-traditie van de Turkse islam. De beweging baseert zich op de teksten van de islamgeleerde Said Nursi (gest. 1960) die een mystieke interpretatie van de Koran geeft. Zijn werken staan bekend onder de naam Risale-i Nur, de Verhandeling over het Licht. Voor de Nur-beweging en dus ook de Gülenbeweging zijn de traditionele ritus en de geloofsaspecten cruciaal en is de islam niet een politieke ideologie.”

“Twee belangrijke ontwikkelingen in Turkije in de jaren tachtig deden de aanhang van Gülen toenemen. Enerzijds was er de opkomst van de Turkse civil society en anderzijds nam het aantal kapitaalkrachtige en hoogopgeleide moslims toe,” verklaart Sunier. Johan Leman merkt op dat Gülen bij deze groep jonge Turken zo populair is omdat hij mensen toelaat zowel Westers, als moslim te zijn. Bahattin Koçak bevestigt dit met een uitspraak van Gülen: “Je moet in het leven staan zoals een passer: met één been sterk in de eigen cultuur en het ander in de wereld.” Dit ‘actief soefisme’ of ‘sociaal activisme’ geeft Gülen een grote aantrekkingskracht.

Geen politieke doelen, wel sociale

Naast het belang van de persoonlijke religiositeit, wil Fethullah Gülen ook de ‘hizmet’ of dienst aan de samenleving promoten. Hij spoort Turkse ondernemers aan om te investeren in onderwijs en wetenschap. De Turkse gemeenschap in België richtte enkele jaren geleden al eigen scholen op, de Lucernacolleges. Deze scholen hebben geen duidelijk islamitisch karakter en met hun seculier curriculum voldoen ze aan de Belgische normen. De lesgevers dragen discipline hoog in het vaandel en houden de goede zeden op school nauwlettend in het oog.

Waarom vinden we in deze scholen nauwelijks autochtone kinderen? Een man uit het publiek reageert: “Ik ben directeur van een Lucernaschool, wij doen wel inspanningen om andere leerlingen te bereiken, maar we kunnen hen moeilijk overtuigen. Dit jaar deden we meer dan 500 huisbezoeken.” Godsdienstleraar Koçak treedt hem bij: “In 1994 heb ik met een aantal vrienden de vzw Guido Gezelle opgericht, een eerste Limburgse studiebegeleidingcentrum voor allochtone jongeren. Vlaamse studenten konden deelnemen, maar  bleven weg uit vrees voor alles wat met de islam te maken heeft.” De panelleden benadrukken dat de activiteiten van de Gülenbeweging toegankelijk zijn voor iedereen. De begrippen ‘tolerantie’ en ‘interreligieuze dialoog’ staan centraal in het gedachtegoed van Gülen. “De mens is de focus van de beweging,  niet het geloof,” besluit de Nederlandse publicist Gürkan Celik.

(On)doorzichtige structuur

Ondanks haar inzet voor jongeren en haar pleidooi voor interculturele dialoog wordt er vaak negatief gespeculeerd over de Gülenbeweging. In opdracht van de Nederlandse minister van Integratie deed Mehmet Sahin samen met Martin Bruinissen in 2009 onderzoek naar de ‘gevaren’ van de Gülenbeweging. Tegenstanders beschuldigen de beweging van een dubbele agenda en het ophouden van een moderne, seculiere façade waarachter een strategie schuilgaat om een fundamentalistische vorm van islam aan de samenleving op te leggen.

“Uit het rapport blijkt dat er geen gevaar is voor de integratie, maar dat er wel een strakke interne organisatie achter de beweging zit,” legt Sahin uit, “de beweging heeft een zijde die niet zo toegankelijk is en onzichtbaar voor mensen die de taal en cultuur niet kennen.” De onderzoekers stellen in hun rapport dat de hiërarchische ‘abi-structuur’ een van de meest ondoorzichtige aspecten is van de beweging. Een ‘abi’ (letterlijk een ‘oudere broer’) is iemand met gezag binnen de beweging. Het zijn een soort informele godsdienstleraren en geestelijke verzorgers. Hoever hun invloed reikt binnen de beweging is niet duidelijk.

Rolmodel

Waaruit bestaat de invloed van Gülen anno 2011? De zeventig jaar oude islamgeleerde is verzwakt door diabetes maar bereikt door middel van de media nog steeds een groot publiek. Gülen heeft minstens 40 religieuze boeken op zijn conto en honderden artikels. Veel van zijn toespraken over sociale en religieuze thema’s circuleren in filmpjes op het internet. “Gülen biedt een uitstekend platform om de dialoog met de islam bij ons aan te gaan,” vindt Leman. “Moesten alle ondernemers uit de moslimgemeenschap zo investeren in scholen, dan zou het er veel beter uitzien.” Of hoe de ideeën van Gülen kunnen dienen als een positieve leidraad voor de integratie van moslims in onze maatschappij.

(Marieke Vancauwenberghe)




Niet vergeten: op 9/12 is er de derde avond in de reeks 'tussen ratio en geloof'. Deze avond gaat door om 19:30u in de Beursschouwburg waarbij Michiel Leezenberg (UvA en NRC Handelsblad) en Karel Arnaut (Max Planck Instituut) achtereenvolgens een lezing zullen geven over het leven en werk van Said en over de academische erfenis van zijn begrip 'orientalisme'.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten